تبلیغات
عطر ادب - مطالب آموزش

اسکندر رومی در اوان جهانگیری به حیله ی تمام حصاری را بگشاد و به ویران کردن آن فرمان داد. گفتند در آن جا حکیمی است دانا و بر حلّ مشکلات حکمت توانا. وی را طلب داشت. چون بیامد مشکلی دید از قبول طبع دور و طبع اهل قبول از وی نفور(1).گفت: این چه صورت غریب و هیکل مهیب(2) است؟ حکیم از آن سخن برآشفت و خندان در آن آشفتگی گفت:

طعنه بر من مزن به صورت زشت                                 ای تهی از فضیلت و انصاف 
تن بود چون غلاف و جان شمشیر                                  کار، شمشیر می کند نه غلاف 

...

"حکمتی از روضه ی دوم بهارستان جامی"

1-(به فتح اوّل) ؛ گریزان

2-(به فتح اوّل) ؛ چیزی یا کسی که از او بترسند، ترسناک




طبقه بندی: آموزش ،

تاریخ : جمعه 20 اردیبهشت 1392 | 01:50 ق.ظ | نویسنده : مهدی شاهد | نظرات

بحر هِزَج مثمن سالم : مفاعیلن     مفاعیلن     مفاعیلن      مفاعیلن      +       مفاعیلن   مفاعیلن   مفا عیلن   مفاعیلن
بحرهِزَج مثمن اخرب :  مفعول      مفاعیلن    مفعول     مفاعیلن
بحرهِزَج مثمن اخرب مکفوف مقصور:  مفعولُ   مفاعیلُ   مفاعیلُ    مفاعیل
بحرهِزَج مثمن اخرب مکفوف محذوف مسبغ :  مفعـول     مفاعیل     مفاعیل     فعولان
بحرهِزَج مسدس مقصور:  مفاعیل  مفاعیلن  مفاعیل
بحرهِزَج مسدس اخرب مقبوض محذوف :  مفعول  مفاعلن  فعولن
بحرهِزَج مسدس محذوف:  مفاعیلن   مفاعیلن   فعولن
بحرهِزَج مثمن اخرب مکفوف محذوف :   مفعول    مفاعیل   مفاعیل    فعولن
بحرهِزَج مثمن مقبوض:   مفاعلن      مفاعلن     مفاعلن      مفاعلن
بحر هِزَج مثمن اشتر:   فاعلن     مفاعیلن     فاعلن       مفاعیلن
بحر رمل مثمن سالم ــ فاعلاتن(4 بار)
بحر رمل مثمن مقصورــ  فاعلاتن  فاعلاتن  فاعلاتن  فاعلات :
بحر رمل مثمن محذوف ــ   فاعلاتن   فاعلاتن   فاعلاتن   فاعلن :
بحر رمل مثمن مخبون ــ    فَعلاتن     فَعلاتن     فَعلاتن     فَعلاتن :
بحر رمل مثمن مخبون محذوف ــ    فاعلاتن    فعلاتن    فعلاتن    فَعِلن :
بحر رمل مثمن مخبون مقطوع ــ   فاعلاتن     فعلاتن    فعلاتن    فعلن :
بحر رمل مثمن مشکول ــ  فعلاتُ     فاعلاتن     فعلاتُ     فاعلاتن :
 بحر رمل مثمن مخبون مقصور ــ   فاعلاتن    فعلاتن    فعلاتن    فعلات :
بحر رمل مسدس محذوف ــ   فاعلاتن    فاعلاتن    فاعلن  ( فَعِلا ) :
بحر رمل مسدس مقصور ــ  فاعلاتن   فاعلاتن   فاعلات   ( فاعلان ) :
بحر رجز مثمن سالم ــ مستفعلن( 4 بار) :
بحر رجز مثمن مخبون ــ مفاعلن( 4 بار) :
بحر رجز مثمن مطوی مخبون ــ مفتعلن  مفاعلن  مفتعلن  مفاعلن :
بحر رجز مثمن مطوی ــ مفتعلن( 4 بار) :
بحر رجز مثمن مخبون مطوی ــ مفاعلن  مفتعلن  مفاعلن  مفتعلن :
بحر متقارب مثمن سالم ــ فعولن( 4 بار) :
بحر متقارب مثمن مقصور ــ فعولن  فعولن  فعولن  فعول :
بحر متقارب مثمن محذوف ــ  فعولن   فعولن   فعولن   فعل  :
بحر متقارب مثمن اثلم (1) ــ  فِعلن   فعولن   فِعلُن    فعولن :
بحر متقارب مقبوض اثلم شانزده رکنی ــ فعول  فعلن  فعول  فعلن  فعول  فعلن  فعول  فعلن :
بحر متدارک مثمن مقطوع ــ  فعلن( 4 بار) :
بحر کامل مثمن سالم ــ متفاعلن( 4 بار) :
بحر کامل مربع در زبان تازی ــ  درهر مصراع دو بار متفاعلن :
بحر وافرمثمن سالم ــ مفاعلتن( 4 بار) :
بحر مضارع:( مفاعیلن  فاعلاتن  مفاعیلن  فاعلاتن ) تشکیل می‌شود.
بحر مضارع مثمن اخرب ــ مفعول  فاعلاتن  مفعول  فاعلاتن :
بحر مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف (مقصور): مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن ( فاعلات )
بحر خفیف: ( فاعلاتن  مستفع  لن  فاعلاتن )
بحر خفیف مسدس محذوف مخبون ــ فاعلاتن  مفاعلن  فَعِلن :
بحر خفیف مسدس مخبون ــ فاعلاتن  مفاعلن  فعلاتن :
بحر خفیف مسدس مقصور ــ فاعلاتن  مفاعلن  فعلات :
بحر خفیف مقطوع ــ  فِعلن :
بحر خفیف مثمن مخبون ــ فعلاتن  مفاعلن  فعلاتن  مفاعلن :
بحر سریع: ( مستفعلن  مستفعلن  مفعولات ).
بحر سریع مسدس مطوی موقوف ــ مفتعلن  مفتعلن  فاعلات :
بحر سریع مسدس مطوی مکشوف ــ مفتعلن  مفتعلن ، فاعلان( فاعلات ) :
بحر سریع مخبون مطوی مکشوف ــ مستفعلن  مستفعلن  فَعِلُن :
بحر منسرح: ( مستفعلن  مفعولات  و مستفعلن  مفعولات ).
بحر منسرح مطوی مکشوف ــ  مفتعلن  فاعلن  مفتعلن  فاعلن :
بحر منسرح مطوی موقوف ــ  مفتعلن  فاعلان   مفتعلن  فاعلان :
بحر منسرح مثمن مطوی مکشوف ــ  مفتعلن   فاعلن   مفتعلن   فاعلن :
بحر منسرح مثمن مطوی مجدوع  ــ  مفتعلن   فاعلات   مفتعلن   فاع :
بحر منسرح مثمن مطوی منحور ــ  مفتعلن  فاعلات   مفتعلن   فع :
بحر مقتضب: ( مفعولات  مستفعلن  مفعولات  مستفعلن ).
بحر مقتضب مثمن مطوی مقطوع ــ  فاعلاتُ  مفعولن  فاعلاتُ  مفعولن :
بحر مقتضب مثمن مطوی ــ فاعلات  مفتعلن  فاعلات  مفتعلن :
بحر طویل: فعولن  مفاعیلن  فعولن  مفاعیلن 
بحر طویل مثمن سالم ــ فعولن  مفاعیلن  فعولن  مفاعیلن :
بحر طویل مثمن مقبوض ــ  فعولن   مفاعلن   فعولن   مفاعلن :
بحر مدید: فاعلاتن    فاعلن    فاعلاتن    فاعلن
بحر بسیط: مستفعلن  فاعلن  مستفعلن  فاعلن
بحر بسیط مخبون ــ   مستفعلن   فَعِلن   مستفعلن   فعلن :
بحر مجتث: مستفعلن فاعلاتن مستفعلن فاعلاتن
بحر مجتث مثمن سالم ــ  مستفعلن   فاعلاتن   مستفعلن   فاعلاتن :
بحر مجتث مثمن مخبون ــ   مفاعلن   فعلاتن   مفاعلن    فعلاتن :
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف(مقصور) ــ مفاعلن فعلاتن  مفاعلن  فعلن ( فعلان) :
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف ــ   مفاعلن   فعلاتن   مفاعلن   فعلن :
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف مسبغ ــ مفاعلن   فعلاتن   مفاعلن   فعلان :
بحر قریب: مفاعیلن  مفاعیلن  فاع لاتن .
بحر قریب مکفوف مقصور ــ  مفاعیلُ  مفاعیلُ   فاعلان :
بحر قریب اخرب مکفوف ــ   مفعولُ    مفاعیلُ    فاعلاتن :
بحر قریب اخرب مکفوف مقصور ــ  مفعول   مفاعیل   فاعلان :
بحر جدید ( غریب ): ( فاعلاتن  فاعلاتن  مستفعلن ) .
بحر جدید مسدس سالم ــ   فاعلاتن  فاعلاتن  مستفعلن
3ــ بحر مشاکل ( مانند و مشابه ): ( فاعلاتن  مفاعیلن  مفاعیلن ).
بحر مشاکل مثمن مکفوف مقصور ــ   فاعلاتُ   مفاعیل  فاعلاتُ   مفاعیل


                                                  فـروع
 پاره‌یی از افاعیل، فروعی دارند که اینک به ذکر عمده‌ترین فروع می‌پردازیم :
 الف) فروع مفاعیلن  : 1ـ مفاعیلان مسبغ، 2ـ مفاعلن مقبوض، 3ـ مفاعیلُ ( به ضم لام )  مکفوف، 4ـ مفعولن اخرم، 5ـ مفعولُ( به ضم لام ) اخرب، 6ـ فاعلن اشتر، 7ـ فعولن محذوف  8ـ مفاعیل(به وقف لام) مقصور، 9ـ فعول( به وقف لام ) اهتم، 10ـ فاعلان اشتر مسبغ، 11ـ فعولان محذوف مسبغ .
 ب ) فروع فاعلاتن : 1ـ فاعلییان مسبغ، 2ـ فعِلاتن ( به‌کسرعین) مخبون، 3ـ فاعلاتُ (به ضم تا ) مکفوف، 4ـ فعِلاتُ ( به‌کسرعین وضم تا) مشکول، 5ـ فاعلن محذوف، 6ـ فاعلان مقصور 7ـ فعِلان ( به‌کسرعین ) مخبون و مقصور، 8 ـ فعلن (به‌سکون‌عین) ابتر و بعضی مقطوع ومحذوف نامند، 9ـ مفعولن مشعث، 10ـ فعلان(به‌سکون‌عین) مقطوع مسبغ .
 ج ) فروع مستفعلن : 1ـ مستفعلان مذال، 2ـ مفاعلن مخبون، 3ـ مفاعلان مخبون مذال 4ـ فعلن (به‌سکون‌عین) محذوف .
 د ) فعولن : 1ـ فعولان مسبغ، 2ـ فعولُ (به‌ضم‌لام) مقبوض ، 3ـ فعول(به‌وقف‌لام) مقصور، 4ـ فَعَل(به فتح‌عین وسکون لام)محذوف، 5ـ فِعلن(به‌سکون‌عین) اثلم، 6ـ فعلان(به‌سکون‌عین)اثلم مسبغ.
 هـ ) فاعلن : 1ـ فعلن(‌به‌سکون‌عین)مخبون، 2ـ فعلن(به‌سکون‌عین)مقطوع، 3ـ فَعَل (به‌فتح‌عین وسکون لام)مخبون‌مقطوع، 4ـ فعلان مذال .
       اسمای زحافها
 1ــ اضمار: به معنی لاغرساختن اسب است و در اینجا ساکن نمودن حرف دوم سبب ثقیل است چنانکه تای متفاعلن ساکن‌گردد و به جایش مستفعلن آرند .
 2ــ خَبن(پنهان‌کردن): حذف حرف دوم سبب خفیف است که درآغاز رکن واقع شده باشد پس فاعلاتن ، فَعِلاتن گردد وفاعلن ، فَعِلن ومستفعلن  متفعلن چون نامأنوس است پس تبدیل شود به مفاعلن ومفعولات ، معولات وبه فعولات بدل گردد .
 3ــ طی(راه‌پیمودن): حذف یک حرف از سبب خفیف است درحالیکه چهارم جا واقع شده‌باشد پس مستفعلن ، مستعلن گردد و به جایش مفتعلن آرند .
1ـ زحاف جمع زحف است .
 4ــ قبض(به‌پنجه‌گرفتن): حذف حرف ساکن سبب خفیف است وقتیکه به شمار پنجم آید پس فعولن ، فعول گردد .
 5ــ کف(به‌معنای‌بازداشتن): حذف هفتم حرف از سبب خفیف است چنانکه مفاعیلن ، مفاعیل گردد .
 6ــ قصر(کوتاه‌کردن): حذف حرف پنجم یا هفتم ازسبب خفیف است با اسکان ما قبل آخر پس فعولن ، فعول و فاعلاتن ، فاعلات گردد .
 7ــ حذف(انداختن): اسقاط سبب خفیف است ازآخر رکن ؛ پس فعولن ، فعو گردد و تبدیل شود به فَعِل و مفاعیلن، مفاعی گردد و تبدیل شود به فعولن .
 8ــ قطع(بریدن): حذف حرف آخر وتد مجموع و اسکان ماقبل آن است پس مستفعلن ، مستفعل گردد و به جایش مفعولن آرند و متفاعلن متفاعل گردد به جایش فَعلاتن آرند و فاعلاتن را چنین قطع کنند که اول سبب خفیف را ازآخرش اندازند که فاعلا گردد بعد ازآن قرار قاعده مقرره الف را که درآخر وتد است حذف کنند ، فاعل گردد وبه جایش فعلن آرند .
 9ــ خرم(شگافتن‌پرۀبینی): حذف حرف اول وتد مجموع است ــ به‌شرطی‌که در اول رکن واقع شده‌باشد.ــ چنانکه مفاعیلن ، فاعیلن گردد و به مفعولن تبدیل‌شود و فعولن ، عولن گردد و به فِعُلن تبدیل شود .
 10ــ وقف(ایستادن): اسکان آخر وتد مفروق است پس مفعولاتُ ، مفعولات گردد و به جایش مفعولان آرند .
 11ــ‌ کسف(بریدن‌پاشنة‌شتر): حذف حرف آخر وتد مفروق است چنانکه مفعولات ، مفعولا گردد و به جایش مفعولن آرند .
 12ــ صَلم(گوش‌ازبیخ‌بریدن‌است): اسقاط وتد مفروق است پس مفعولات مفعو گردد و به جایش فعلن نهند .
 13ــ ثلم(رخنه‌کردن): خرم فعولن است که عولن گردد و به جایش فعلن آرند .
 14ــ شَتَر(برگشته‌گی‌پلک‌وبریده‌شده): جمع خرم و قبض است . یعنی حذف حرف اول و پنجم از مفاعیلن ، چنانکه فاعلن گردد .
 15ــ خرب(ویران‌شدن): جمع خرم وکف است. یعنی حذف حرف اول و هفتم چنانکه مفاعیلن ، فاعیل گردد وتبدیل شود به مفعول .
 16ــ شکل(پای‌بهایم‌را‌به‌ریسمان‌بستن): جمع خبن وکف است درفاعلاتن ، چنانکه فعلات گردد .
 17ــ جدع(بینی‌وگوش‌ودست‌بریدن): حذف هر دو سبب‌است ازمفعولات با اسکان تای آن که لات گردد و به فاع بدل شود .
 18ــ نحر(شترکشتن‌وبرسینه‌زخم‌زدن‌راگویند): حذف هر دو سبب و تای مفعولات باشد که لا گردد و پس به فع تبدیل شود.
 19ــ تسبیغ(بچه‌افگندن‌شتروبه‌معنی‌فراخی‌نعمت‌هم‌باشد): زیاده‌کردن الف است در سبب خفیف که درآخر رکن باشد ، چنانکه مفاعیلن ، مفاعیلان گردد و فعولن ، فعولان و فاعلاتن ، فاعلاتان پس آخری به فاعلییان تبدیل شود.
 20ــ تذئیل(اذاله‌درازکردن‌دامن‌راگویند): زیاده‌کردن الف است در وتد مجموع آخر رکن ، چنانکه مستفعلن ، مستفعلان گردد و متفاعلن ، متفاعلان و فاعلن ، فاعلان.1
مثمن:8 مسدس:6 مربع:4


 




طبقه بندی: آموزش ،

تاریخ : یکشنبه 25 فروردین 1392 | 05:50 ب.ظ | نویسنده : محمد بزرگپور | نظرات

در این جلسه به انواع ادبی پرداختیم که بر سه قسم است (از نظر فن شعر بوطیقای ارسطو)

1-حماسه           2-غنا            3-دراماتیک:   3-1:کمدی       3-2 : تراژدی

که به حماسه پرداخته شد

حماسه در لغت به معنای دلاوری و شجاعت است و در معنا به معنای داستانی است با ابعاد غیر واقعی و مصور

که بر سه قسم است

1-سنتی: خیلی قدیمی که سینه به سینه نقل شده اند

ایلیاد و ادیسه هومر

2-حماسه ی ثانوی که منشا و شالوده ی آنها حماسه ی سنتی بوده با این تفاوت که این آثار به قدما مربوط نشده و اساطیری نیستند بینا بین سنتی و متاخر هستند  بهشت گمشده از جان میلتون که از این دسته می باشد

3-حماسه های متاخر که خود بر چند بخش است

که این سه قسم حماسه ها خود بر  دو نوع : اسطیری - پهلوانی  قابل تقسیم است که اولی به یک شخص و پهلوان خاص نمی پردازد ولی دومی به شخصیت بخشی نسبت به یک پهلوان اهتمام می ورزد .

حماسه ی مذهبی: باذل مشهدی (حمله ی حیدری)

حماسه ی عرفانی : منطق الطیر عطار

حماسه ی طنز: دائی جان ناپلئون

 

مشخصه ها و ویژگی هایی مشترک که در حماسه ها موجود هستند

روئین تن بودن: اسفندیار که فقط از ناحیه چشم آسیب پذیر بود

آشیل در ایلیاد و ادیسه ی هومر که از ناحیه پاشنه آسیب پذیر بود و ...

خون خواری در شاهنامه : که خون پهلوان ها بعد از کشته شدن خورده می شد

نام پوشی پهلوانان: نام پوشی رستم و ...

که از بردن نام خویش خودداری می کردند .

دو لغت مشترک در حماسه :

توتم:چیز های مقدس در شاهنامه ها و حماسه ها سیمرغ

تابو:انجام آن کار ها در شاهنامه بد می باشد ازدواج با محارم . شاه کشی

که فروید نیز کتابی به نام توتم و تابو دارد




طبقه بندی: آموزش ،

تاریخ : سه شنبه 20 فروردین 1392 | 04:40 ب.ظ | نویسنده : محمد بزرگپور | نظرات

حال که تقطیع کردن را آموختیم وارد بحر ها می شویم تا نام هر شکل عروضی را پیدا کنیم و با بحر آنها آشنا شویم

درس سوم ((وزن مفاعیلن))


                       بحــــــــر هِــــزَج

          مشخصات :

1ـ  ازبحور متفق‌الارکان است.

2ـ  از تکرار مفاعیلن حاصل می‌شود.U- - -

3ـ  مفهوم سرود و طرب انگیزی را دربردارد .

بحر هِزَج را بدان جهت به این نام خوانده‌اند که بیشترآوازها وسرودهای اعراب به این بحر گفته‌شده‌است.

مفا = وتد مقرون         ،        عی = سبب خفیف           ،             لن =  سبب خفیف

 

          بحر هِزَج مثمن سالم :

به مژگان سیه کردی  هزاران رخنه در دینم              بیا کزچشم بیمارت هزاران درد برچینم 

مفاعیلن     مفاعیلن     مفاعیلن      مفاعیلن      +       مفاعیلن   مفاعیلن   مفا عیلن   مفاعیلن

 

نگارینا اگر با  مـن  نداری  در  دل  آزاری            به‌قول‌دشمنان‌ازمن‌چه‌گردی‌خیره‌بیزاری

                                                      *        *       *

ســحر با  باد  می‌گفتم  حدیث  آرزومندی            خطاب‌آمدکه‌ واثق‌ شوبه‌الطاف‌خداوندی

بیا تا گل برافشانیم و می در ســاغر اندازیم           فلک‌راسقف‌بشكافیم‌وطرحی‌نو دراندازیم

                                                                                                 مفاعیلان

 بیت بالا در بجر هِزَج مثمن مسبغ می‌باشد.

  من ازآن حُسن روز افزون که یوسف داشت دانستم

  که  عشق  از  پردۀ  عصـمت  برون  آرد  زلیخا را

 

  مرا مهر سـیه‌چشمان ز سـر برون نخواهـــد شد

 قضای آسـمان است این  و دیگرگون نخواهد شد


دل آغشته در خونم  شکســتن  آرزو  دارد       به بازیگاه طفلان میبرم این تخم رنگین را

                                                       خُرم + کف

بحرهِزَج مثمن اخرب :   مفعول      مفاعیلن    مفعول     مفاعیلن :

غمنامۀ عاشــق را ناخوانده مکــن  پــاره        بیچاره رقم کــرده از خون جگر چیزی

                                                        *      *      *

صوفی نکشد صــافی تادرنکشد جــــامی        بسیار سفر بــاید  تا  پُخته  شود   خامی

                                                        *      *      *

کی شــعر ترانگیزد خاطرکه حـزین باشـد                 یک نکته ازین معنی گفتیم وهمین باشد

 

بحرهِزَج مثمن اخرب مکفوف مقصور:   مفعولُ   مفاعیلُ   مفاعیلُ    مفاعیل

                                                   خرب     کف      کف        قصر

دیریســت  کــه  دلدار  پیامی  نفرستاد                    ننوشت  سلامـــی  و  کلامــی  نفرستاد

مفعول      مفاعیل      مفاعیل      مفاعیل                                                 فعولان

 

 معشــوقه بنام من و کـام از دگران است                    چون غرّۀ شوّال کـه عید رمضـــان است

حیرت زدۀ روی تو بر هم نزند  چشـــم                    چون دیدۀ تصـویرکه بیگانه زخواب است

 

بحرهِزَج مثمن اخرب مکفوف محذوف مسبغ :    مفعـول     مفاعیل     مفاعیل     فعولان

                                                           حذف مفاعی ــ فعولن ــ فعولان تسبیغ

ما در ره  عشــق  تو  اسیران  بـــلاییم                    کس نیست چنین عاشق بیچاره که  ماییم

بحرهِزَج مسدس مقصور:            مفاعیل  مفاعیلن  مفاعیل

خداوندا درِ توفیق بگشـای                              نظامی را ره  تحقیق  بنمای

مفاعیلن  مفاعیلن    فعولان

الهی غنچۀ امید   بگشــای                             گلی از روضۀ جاوید بنمای

هرآن دل را که سـوزی نیست دل نیست                       دل افسـرده غیر از آب و گِـل نیست

بحرهِزَج مسدس اخرب مقبوض محذوف :          مفعول  مفاعلن  فعولن

                                                            خرب    قبض   حذف

 آنکس که به دست جام دارد                  سلطانی  جـــم  مدام  دارد

 مفاعی ــ فعولن (حذف) و فعولان تسبیغ

 ای خوانده که کتاب زند و پازند              زین خواندن زند تا کی و چند

 مفعـول     مفـاعلن       فعولان              مفعـول     مفاعلن      فعولان

 بیت بالا در بحر هِزَج مسدس اخرب مقبوض محذوف مسبغ نیزوزن می‌شود.

 پندم چه دهی  نخســت خــود را                              محکم کمری  ز  پند  در بند

 بحرهِزَج مسدس محذوف:          مفاعیلن   مفاعیلن   فعولن

 مده سـاقی  دگر سـاقی  به  دستم                      که از دور نگاهِ  یــار مستم

                                              *   *   *

نمی‌خواهم  به  گلشـن  رفتنت  را                               که بلبل دیدۀ  گُل باز   دارد

                                           *   *   *

 مســلمانـان  مرا  وقتی  دلی  بود                     که‌باوی‌گفتمی‌ هرمشکلی‌بود

                                            *   *   *

 الهی  سینۀ  ده  آتش افـــــروز                     درآن‌سینه‌دلی،وان‌دل‌همه‌سوز

                                           *   *   *

من   از  عالــم  ترا  تنها  گزینم                      رواداری‌که من غمگین‌نشینم

 

بحرهِزَج مثمن اخرب مکفوف محذوف :                        مفعول    مفاعیل   مفاعیل    فعولن

                                                                                                    حذف

 ما را به جز از روی تو ناید به نظر گُـل             دارد دل صد پاره ز داغ تــو بسر گُل

                                             *    *   *

 درمحفل خود  راه  مده  همچو  منی  را              کـافسرده دل  افسرده‌کنــد انجمنی‌را

 بحرهِزَج مثمن مقبوض:              مفاعلن      مفاعلن     مفاعلن      مفاعلن

 دوزلف تابداراو به چشم اشکبـــــار من          چو چشمه ایست کاندرو شنا کنند مــارها

         

بحر هِزَج مثمن اشتر:                  فاعلن     مفاعیلن     فاعلن       مفاعیلن

                                                         خرم + قب

 ساقیــا بده جـامی زان شراب روحـــانی                   تا  دمی  بیاسایم  زین  حیات  جسمــانی 


تنظیم و آموزش دو درس اول : عطر ادب

منبع :  1.      باختری ، واصف . « واژه نامۀ عروض وقافیه » . خراسان. کابل : شماره 15 و16 ، 1363.

4.      بیتاب ، عبدالحق . قافیه وعروض . کابل : نشرات پوهنحی ادبیات ، 1347.

5.      تجلیل ، جلیل . عروض . تهران : بنگاه نشر و ترجمه کتاب ، 1337.

6.      خانلری ، پرویزناتل . وزن شعرفارسی .  انتشارات طوس ، چاپ چهارم ، 1361.

7.      رامپوری ، شراف الدین . غیاث‌اللغات .  تهران : مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1342.

8.      رازی ، شمس قیس . المعجم فی معابیراشعارالعجم . تصحیح محمد قزوینی ومدرس رضوی .  تهران : انتشارات امیرکبیر، 1327.

9.      سعیدی ، محمد نسیم نكهت . دستور زبان معاصردری .کابل : نشرات پوهنتون ، 1348.

10.  شاد ، محمد پادشاه . فرهنگ آنندراج ، جلد چهارم .  تهران : انتشارات خیام ، دیماه 1355 خورشیدی.

11.  شمیسا ، سیروس . آشنایی با عروض و قافیه .  تهران : انتشارات فردوس ، 1369.

12. 
َعبداللهی ، رضا . بحثی پیرامون زحاف رایج درشعرفارسی .  تهران : چاپ دوم ، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1369.


دو درس قبلی در ادامه ی مطلب


ادامه مطلب

طبقه بندی: آموزش ،

تاریخ : جمعه 27 بهمن 1391 | 01:10 ب.ظ | نویسنده : محمد بزرگپور | نظرات
کتاب های معرفی شده 
1))رمز و داستان های رمزی در ادب تقی پور نامداریان
=========================
جملات دو قسمت است :
1-گذارا (( 1-به مفعول 2-به مسند 3- به متمم))
2-نا گذر 



جملات دو جزئی:
علی رفت 
جملات سه جزئی : 
1-نهاد + مفعول + فعل = علی کتاب را برد 
2-نهاد +مسند + فعل= هوا خوب است
3-نهاد + متمم + فعل = محمد به مدرسه رفت

جملات چهار جزئی: 
1-نهاد + مفعول + متمم + فعل : احمد میوه را از بازار خرید
2-نهاد+ مفعول + مسند + فعل : احمد او را حسن نامید 
3-نهاد+متمم+مسند+فعل: اهل محل به او پهلوان می گفتند
4-چهار جزئی دو مفعولی: نقاش دیوار را رنگ زد

جملات استثنایی(شبه جمله )
1-یک جزئی بی فعل: سلام
2-دو چزئی بی فعل: عیدتان مبارک 
3-سه جزئی بی فعل: زندگی یعنی عقیده 

=================================================
بعد در مورد ساختمان فعل حرف زده شد :
1-فعل ساده : که بن مضارع آن ها فقط یک تکواژ باشد: آمد ((رو)) گرفت ((گیر))
2-فعل پیشوندی : تکواژ های ((بر ، در ، باز ، فرو، فرا، وا و...)) اگر پیش از فعل ساده بیاید و معنی آن را تغییر دهد پیشوندی گویند ((بر انداختن ، فرو خوردن )) گاهی معنای جدیدی نمی سازند (( بر شمردن))
3-فعل مرکب : به فعل ساده یا پیشوندی یک یا چند تکواژ آزاد اضافه شود 
** برای تشخیص این نوع فعل از فعل ساده :
1)) فعل مرکب جز اولش  گسترش نا پذیر است
2))یای نکره و ها نمی پذیرد 
3))نقش نمی گیرد ((مثال)) زمین خوردن = به زمین خورد = پس فعل مرکب را در خود جمله شناسایی می کنیم 
به قسمت دوم فعل مرکب همکرد می گویند
===================================================================
بعد در مورد نقل و قول حرفی زده شد 
1))مستقیم : عین کلام یا عبارت فرد در نوشته بیاید که داخل گیومه می باشد 
2)) غیر مستقیم : مضمون کلام یا عبارت فرد باشد کلمات می تواند تغییر داشته باشد
========================================================
بعد در مورد آهنگ ها صحبت شد 
افتان : جملات ساده و خبری آهنگشان افتان است ((امروز باران می بارد))
خیزان : پرسش هایی که جواب آنها یک کلمه هست (( مداد من رو تو شکوندی؟))
=======================================================
بعد در مورد تفاوت قید و متمم حرف زده شد 

1-متمم چیزی به فعل نمی افزاید و کم و کسری های آنرا بر طرف می کند 
2-قید چیزی به فعل می افزاید ((شاید من او را فردا ببینم))
++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++
منبع : آقای مینایی+ کتاب زبان فارسی تخصصی 3 علوم انسانی 
++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++




طبقه بندی: آموزش ، اخبار انجمن،

تاریخ : چهارشنبه 25 بهمن 1391 | 05:04 ب.ظ | نویسنده : محمد بزرگپور | نظرات

امروز آقای مینایی این غزل ها را از فاضل نظری خوندند

وضع ما در گردش دنیا چه فرقی می کند
زندگی یا مرگ، بعد از ما چه فرقی می کند

ماهیان روی خاک و ماهیان روی آب
وقت مردن، ساحل و دریا چه فرقی می کند

سهم ما از خاک وقتی مستطیلی بیش نیست
جای ما اینجاست یا آنجا چه فرقی می کند؟

یاد شیرین تو بر من زندگی را تلخ کرد
تلخ و شیرین جهان اما چه فرقی می کند

هیچ کس هم صحبت تنهایی یک مرد نیست
خانه من با خیابان ها چه فرقی می کند

مثل سنگی زیر آب از خویش می پرسم مدام
ماه پایین است یا بالا چه فرقی می کند؟

فرصت امروز هم با وعده فردا گذشت
بی وفا! امروز با فردا چه فرقی می کند

فاضل نظری

 

2 -نـاگـریــز از سـفـرم بــی ســر و سامـان چون باد
به گـرفـتـار رهـایــی نـتـوان گــفت آزاد

کوچ تا چند؟! مگر می شود از خویش گریخت
بال تنها غم ِ غربت به پرستوها داد

اینکه مردم نشناسند تو را غربت نیست
غربت آنست که یاران ببرندت از یاد

عاشقی چیست؟ به جز شادی و مهر و غم و قهر؟!
نه من از قهر تو غمگین ، نه تو از مهرم شاد

چشم بیهوده به آیینه شدن دوخته ای
اشک آن روز که آیینه شد از چشم افتاد


3-

هم دعا کن گره از کار تو بگشاید عشق
هم دعا کن گره تازه نیفزاید عشق

قایقی در طلب موج به دریا زد و رفت
باید از
مرگ نترسید، اگر باید عشق

عاقبت راز دلم را به لبانش گفتم
شاید این بوسه به نفرت برسد، شاید عشق

شمع روشن شد و پروانه به آتش پیوست
می توان سوخت اگر امر بفرماید عشق

پیله رنج من ابریشم پیراهن شد
شمع حق داشت، به پروانه نمی گفتند عشق

 

 

4-پس شاخه‌های یاس و نرگس فرق دارند
آری! اگر بسیار اگر کم فرق دارند
شادم تصور می‌کنی وقتی ندانی
لبخندهای شادی و غم فرق دارند
برعکس می‌گردم طواف خانه‌ات را
دیوانه‌ها آدم به آدم فرق دارند
من با یقین کافر، جهان با شک مسلمان
با این حساب اهل جهنم فرق دارند
بر من به چشم کشتة عشقت نظر کن
پروانه‌های مرده با هم فرق دارند

 

5-بستن زلف رها سنگدلی می خواهد
دل شکستن همه جا سنگدلی می خواهد

چون دلت حال مرا دید نپرسید چرا
عشق بی چون و چرا سنگدلی می خواهد


تو هم ای بخت ، ملامتگر ما باش ، ولی
سرزنش کردن ما سنگدلی می خواهد

کوه بودم همه ی عمر و نمی دانستم
راه بستن به صدا سنگدلی می خواهد

رود یک عمر مرا گفت بیا تا دریا
سنگ ماندن به خدا سنگدلی می خواهد

کربلا آمد من حر گرفتار ، بیا
دل ندادن به بلا سنگدلی می خواهد

 

 

6-با هر بهانه و هوسی عاشقت شدست
فرقی نمی کند چه کسی عاشقت شدست

چیزی ز ماه بودن تو کم نمی شود
گیرم که برکه ایی نفسی عاشقت شدست

ای سیب سرخ غلتزنان در مسیر رود
یک شهر تا به من برسی عاشقت شدست

پر می کشی و وای به حال پرنده ایی
کز پشت میله ی قفسی عاشقت شدست

ایینه ایی و اه که هرگز برای تو
فرقی نمی کند چه کسی عاشقت شدست

 

=============-================================

این کتاب ها معرفی شدند

1-اقلیت - آنها - گریه های امپراطور از فاضل نظری

2-دستور زبان وحیدیان کامیار

==============================================

دستور :

هدف زبان انتقال مفاهیم هست که به سه دسته تقسیم می شوند

1))هجایی: مانند زبان های چینی و کره ای ((نمی توان کلمه ای دیگری از کلمه ی خاص اشتقاق داد))

2))پس وندی: مانند ترکی در این زبان ها نمی شود به اول فعل وندی اضافه کرد : ایچ . ایچمه . ایچماخ.ایچمه لی  ((فقط به آخر فعل اضافه می شوند))

3))پیوندی . ریشگی : عربی ، انگلیسی ، فارسی : به ریشه هم پسوند اضافه می شود و هم پیشوند

=====

زبان به 3 صورت است

ذهنی : حدیث نفس

لفظی : حرف زدن

کتبی : نوشتن

***************

کوچکترین واحد در زبان واج هست

که به دو بخش تقسیم می شوند 1 -واکه : مصوت ها 6 تا 2-همخوان : صامت ها 23 تا 

بعد از واج  تکواژ کوچکترین می باشد که دو دسته است

قاموسی : معنای مستقل داشته باشد : گل

دستوری که خود بر دو نوع است 1-اشتقاقی : موجب به وجود آمدن  کلمه ی جدید می شوند ((کار گر )) گر ، چه و ...

2-تصریفی : که موجب به وجود آمدن کلمه ی جدید نمی شوند : یای نکره ، تر ، ترین و ...

بعد از تکواژ واژه قرار دارد  : گل

فرق واژه و تکواژ در این هست که واژه ها گسترش پیدا می کنند گلاب ها

بعد از واژه نوبت به گروه می رسد :

1-گروه اسمی هسته اش اسم یا در گرو اسم باشد

راه تشخیص هسته چیست ؟ اولین اسم کسره دار 2- آخرین اسم بدون کسره

2-گروه فعلی : از فعل تشکیل شده

3-گروه قیدی 4-گروه صفت

=====================================================================

وابسته های پیش گروه اسمی

صفت عدد ترتیبی : اولین ، دومین

شمارشی : یک ، دو

صفت تعجبی : چه ، عجب

مبهم : هر ، هیچ

القاب و عناوین (شاخص )

=================

وابسته های پسین :

صفت ها

یای نکره

مضاف

نشانه های جمع : ها

صفت عالی : تر ، ترین

==========================

راه تشخیص  صفت شمارشی با یک نکره در تکیه بر روی عدد هست

اگر تکیه بر روی عدد بود عدد است

اگر تکیه بر روی آن نبود یک (نشانه ی نکره است )

یک مرد آمد

1-مردی آمد

2-فقط یک مرد آمد (تکیه روی کلمه ی مرد)

=======================

راه تشخیص صفت و مضاف

صفت گسترش نا پذیر است

صفت تر و ترین می پذیرد اما مضاف نه . خانه بزرگتر

ی نکره در توصیف صادق است  ولی در مضاف خیر : خانه ی بزرگی

صفت ها مغلوب می شوند

بزرگ خانه .

ام مضاف ها نه

در خانه .

خانه در بی معنیست

==================================

انواع اضافه ها

اضافه ی تعلقی : پسر همسایه

اضافه ی غیر تعلقی : گل لاله

راه تشخیص : مضاف کردن مضاف الیه بر مضاف می باشد  و آوردن دارد به آخر جمله

دست طمع:

طمع دست دارد ((غیر تعلقی))

پسر همسایه

همسایه پسر دارد ((تعلقی))

==================================

جمله ی ربطی توصیفی

گروه اسمی + ی نکره + که + گروه وابسته + جمله ی اصلی

مردی که می آید کچل است

(مرد هسته ) ( می آید : وابسته ) کچل است : جمله ی اصلی

مرغی که انجیر می خورد نوکش کج است

(مرغ : هسته ) (انجیر می خورد : وابسته )  کج است : جمله ی اصلی

===============================

وابسته : پیرو

هسته : پایه

 




طبقه بندی: آموزش ،

تاریخ : چهارشنبه 18 بهمن 1391 | 04:49 ب.ظ | نویسنده : محمد بزرگپور | نظرات

« تَشبیه» چیست؟ «مُشبه» کدام است؟ «مشبه به» یعنی چه؟ «ادوات تشبیه» بر چند قسم است؟!
بحث تشبیه و انواع آن نه تنها در رأس علم بدیع، بلکه در مقولات «داستان» و عناصر ساختاری داستان نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. ذیلاً نگاه گذرایی به آن خواهیم داشت.
«تَشبیه» در فرهنگ لغات به معنای شبیه کردن است. یعنی چیزی را به چیز دیگر مانند کردن. در اصطلاح علم بدیع: تشبیه نام یکی از صنایع شعری است، که به این بهانه، شاعر برای زیباتر کردن مشبه، صفتی به آن می دهد که توجه مخاطب را جلب کند.


«مُشبَه»: یعنی چیزی که آن را تشبیه کنند.
«وجه شبه» یعنی صفت مشترکی که میان «مشبه» و «مشبه به» وجود دارد که آن صفت، باعث تشبیه می شود.
«ادات تشبیه» یعنی کلماتی که در تشبیه به کار می برند و دالّ بر تشبیه است. از قبیل: مثل، مانند، چون، هم چون، بسان، بگونه، همانند، همسان، چونان و امثال آن ها.
در جمله: «گونه ی یار در سرخی هم چون برگ گل سرخ است.» گونه یار= مشبه. برگ گل سرخ= مشبه به. سرخی= وجه شبه. هم چون= ادات تشبیه، می باشند.
تشبیه بر چند قسم است:


1- تشبیه اضمار: یعنی در ضمیر گرفتن تشبیه و آشکار نکردن آن تا چنان به نظر آید که شاعر غیر از تشبیه قصدی دارد، اما پس از دقت معلوم شود که قصدش فقط تشبیه بوده است. مثل بیت زیر:

« تا به دو ابروی تو دست نیابد کسی
پیش دو شمشیر من سینه سپر کرده ام»

2- تشبیه بالکنایه: آن است که ادات تشبیه را بیندازند و مشبه به را وصف کنند و مشبه را به طریق کنایه بیان کنند. مثال از حافظ:

«بیا که لعل و گهر در نثار مقدم تو
زگنج خانه ی دل می کشم به مخزن چشم»

$ 3- تشبیه تسویه: آن است که شاعر چیزی یا صفتی از خود و چیزی یا صفتی از غیر را به چیزی تشبیه کند. مثلا روزگار خود و چشم معشوق را در سیاهی به شب تشبیه کند. مثال:

«چو شام آن که سیه کرد چشم یار مرا
چو چشم یار سیه کرد روزگار مرا»

4. تشبیه تفضیل: آن است که شاعر چیزی را به چیز دیگر تشبیه کند بعد بگوید نه چنین نیست، ممدوح من از آنچه که او را به آن تشبیه کرده ام بهتر و بالاتر است. یعنی مشبه را بر مشبه به برتری بدهد یا کلماتی که دلالت بر ترجیح مشبه کند، بیاورد.
مثال از سعدی:

«در سرو رسیده است ولکن بحقیقت
از سرو گذشته است که سیمین بدنست آن»

5. تشبیه مشروط یا تشبیه مقید: آن است که شاعر چیزی را به چیز دیگر تشبیه کند ولی قید و شرطی برای مبالغه در مقصود قائل شود. مثلا بگوید:
«دست او ابر است اگر ابر گوهر ببارد.»


6. تشبیه مطلق: آن است که چیزی را بدون قید و شرط به چیز دیگر تشبیه کنند
مثال از معزی:

«ای ماه چو ابروان یاری گوئی
یا همچو کمان شهریاری گوئی

نعلی زده از زر عیاری گوئی
بر گوش سپهر گوشواری گوئی»

در مبحث داستان و داستان نویسی نیز «تشبیه» کاربرد فراوان دارد. نویسنده ای که از تشبیه در فضاسازی داستان استفاده کند، آن را به طور غیرمستقیم، زیبا و زیباتر کرده است. به طوری که مخاطب را در بهره بردن از فضای داستان و لحظات رویدادها، سهیم و برخوردار نموده است.




طبقه بندی: آموزش ،

تاریخ : پنجشنبه 5 بهمن 1391 | 09:05 ب.ظ | نویسنده : محمد بزرگپور | نظرات

 

نرگس
رسید موسم آن کز طرب چو نرگس مست                   نهـــــد به پای قدم هر که شش درم دارد
شش گلبرگ سپید نرگس همراه با دایره زرد میانی و گاه تیرگی قعر آن در مجموع شکل چشم را به ذهن انسان متبادر می کند که بخش زرد رنگ میانی حالت بیمار گونه به چشم نرگس می دهد و از این رو چشم بیمار و مست و خمار آلوده را به نرگس تشبیه کرده اند. ساقه بی برگ و سبز رنگ گل را که میان تهی و نی مانند است و خمیده به عصا و قلم تشبیه کرده اند. بر همین وجه نرگس را سر به زیر، فروتن یا سر سنگین خوانده اند.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

 

 

سوسن
بسان سوسن اگر ده زبان شود حافظ           چو غنچه پیش تواش مهر بر دهان باشد
سوسن گلی است سپید و خوشبو که رنگ و روی معشوق را دارد و در بسیاری از اشعار سوسن را آزاد نام نهاده اند ولی آنچه سوسن را از دیگر گلها متمایز می کند از یک سو زبان و زبان آوری آن به جهت شباهت گلبرگهای دراز آن به زبان است و از سویی دیگر خاموشی آن در عین زبان داشتن. مهر به دهان داشتن کنایه از تعهد به رازداری نیز هست.

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

گل سرخ
سخن در پرده می گویم چو گل از پرده بیرون آی       که بیش از پنج روزی نیست حکم میر نوروزی

گل، گل سرخ، گل حمرا، گل سوری، گل صد برگ، گل لعل، گل محمدی و گل نوروز مترادف هم هستند. گل سرخ، سلطان باغ یا عروس چمن است. در بهار بر درختچه پر خاری می روید و چند صباحی زنده است. گل سرخ معشوق بی چون و چرای بلبل است

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

گل رعنا
تا غنچه خندانت دولت به که خواهد داد ای شاخ گل رعنا از بهر که می رویی
گل رعنا دو رو و دو رنگ است. از برون زرد و از درون سرخ و از این روی رخسار عاشق و روی معشوق، جام زرین و می گلگون و روی زرد و دل پر خون را به آن تشبیه کرده اند. واژه رعنا به مفهوم دو رنگی و دو رویی است.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

شقایق
گل بوستان رویت چو شقایق است لیکن چه کنم به سرخرویی که دلی سیاه دارد

در قاعده هر گلبرگ شقایق لکه سیاه رنگی است که به صورت داغ بزرگی در قعر جام و در دل شقایق دیده می شود. سیاه دلی و دل سوختگی را نشان می دهد.
 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


بنفشه
بنگر بدین درختان چون جمع نیکبختان  شادند ای بنفشه از غــــم چرا خمیدی؟
ساقه نرم و ظریف و خمیده گل بنفشه به افتادگی و سر به زانوی غم داشتن تعبیر شده است.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

سنبل
به گرد سنبل تو جانها چو مور و ملخ  که ناز خرمن لطفت برند جمله زکـــات
 مولوی سنبل را در معنای واقعی و خاص بکار برده است. سنبل خوشه گندم است.
 ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


برگ چنار
بر دست حنا بسته نهد پای به هر گام هرکس که تماشاگه او زیر چناری است
تشبیه به پنجه یا کف دست است و از این شباهت مضامینی چون دست افشاندن در چمن دست به دعا به سوی فلک، تهیدست بودن از بار و ثمر و حنای خزان بر دست گذاردن پدید آورده اند. برگ جوان چنار به پای مرغابی هم تشبیه شده است.
 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

نیلوفر آبی
خورشیدی و نیلوفر نازنده منم              تن غرقه به اشک در شکر خنده منم
رخ زرد کبــــود تن سر افکنده منم       شب مرده ز غــم روز به تو زنده منم

نیلوفر آبی تشبیه آن با گل نیست بلکه با برگش است. پهنه برگ او زمینه کبود دارد مثل آسمان. نیلوفر عاشق خورشید است. روز با خورشید بالا می آید و با غروب او سر به آب می برد.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------



 بر گرفته از کتاب (گل و گیاه در هزار سال شعر فارسی)تالیف دکتر بهرام گرامی
گرد آوری مطالب و تصاویر وبلاگ ادبی عطر ادب




طبقه بندی: آموزش ، شعر،
برچسب ها: گل ها در ادبیات، گل،

تاریخ : پنجشنبه 7 دی 1391 | 10:19 ق.ظ | نویسنده : محمد بزرگپور | نظرات
تعداد کل صفحات : 4 :: 1 2 3 4
لطفا از دیگر صفحات نیز دیدن فرمایید
.: Weblog Themes By SlideTheme :.